7 | Ekonomide Bağımsızlık Arayışı ve Yeni Paradigma

Ekonomik bağımsızlık, bir milletin gerçek anlamda varlık gösterebilmesinin temel şartıdır.
Siyasi bağımsızlık ancak ekonomik bağımsızlıkla anlam kazanır. Aksi halde ülkeler, kendi kararlarını alsalar bile küresel ekonomik dalgalanmaların etkisi altında kalmaya devam ederler. Bugün dünya genelinde yaşanan ekonomik gelişmeler bu gerçeği yeniden hatırlatmaktadır. Küresel finans sistemine aşırı bağımlılık, birçok ülkeyi kırılgan hale getirmiştir. Döviz dalgalanmaları, dış borç yükü ve küresel sermaye hareketlerine bağlı büyüme modelleri; ekonomik istikrarı kalıcı hale getirmekte yetersiz kalmaktadır. Uzun yıllar boyunca küreselleşme ve finansal entegrasyon, ekonomik büyümenin ana motoru olarak kabul edilmişti. Ancak son yıllarda yaşanan krizler, bu modelin her ülke için aynı refahı üretmediğini açık biçimde ortaya koymuştur. Bu durum, küresel ekonomik sistemin tek merkezli yapısının her geçen gün daha fazla sorgulandığını göstermektedir.

Viyana’da gerçekleştirilen Uluslararası Milli Ekonomi Modeli Kongresi’nde yapılan sunumlar da bu arayışın akademik zeminde güçlü biçimde tartışıldığını ortaya koymuştur. Farklı ülkelerden gelen akademisyenler, ekonomik bağımsızlık konusunu yalnızca teorik bir başlık olarak değil; üretim politikaları, ulusal para kullanımı ve gelir dağılımı perspektifinden ele almışlardır. Özellikle ulusal para ile ticaret, dış borç bağımlılığı ve finansal kırılganlık gibi başlıklar yoğun biçimde tartışılmıştır. Bu noktada özellikle vurgulanması gereken önemli bir gerçek vardır: Milli paralarla ticaret yaklaşımı, Milli Ekonomi Modeli’nin temel tezlerinden biridir ve Prof. Dr. Haydar Baş tarafından uluslararası akademik zeminde ilk kez sistematik bir model olarak ortaya konmuştur.

Milli Ekonomi Modeli, küresel ekonomik bağımlılığın temelinde dolar merkezli finans sisteminin bulunduğunu tespit etmiş; ülkelerin kendi milli paralarıyla ticaret yapmasının ekonomik bağımsızlığın anahtarı olduğunu vurgulamıştır. Bu yaklaşım, yalnızca teorik bir öneri değil; küresel finans hegemonyasına karşı geliştirilen bütüncül bir ekonomik paradigma olarak ortaya konmuştur. Prof. Dr. Haydar Baş, henüz dünya ekonomisinde bu yönde güçlü tartışmalar başlamamışken, milli para temelli ticaretin ülkeleri dış borç ve kur baskısından kurtaracak stratejik bir adım olduğunu uluslararası platformlarda ifade etmiştir. Bugün gelinen noktada, dünya ekonomisinde yaşanan gelişmeler bu tespitin giderek küresel ölçekte karşılık bulduğunu göstermektedir. Çin’in üretim ve teknoloji yatırımlarını millileştirmesi, Rusya’nın enerji ticaretinde yerel para kullanımını artırması, Hindistan’ın stratejik sektörlerde iç üretimi teşvik etmesi ve BRICS ülkelerinin alternatif finans sistemleri kurma girişimleri; dünya ekonomisinde yeni bir yön arayışının başladığını açıkça ortaya koymaktadır. Artık birçok ülke için sürdürülebilir büyümenin temel anahtarı dış borçlanma değil; yerli üretim gücü, milli para politikası ve iç talep kapasitesi olarak görülmektedir.

Bu gelişmeler, ekonomik bağımsızlık kavramının yalnızca siyasi bir söylem olmaktan çıktığını; somut politika ve stratejilerle desteklenmesi gereken bir hedef haline geldiğini göstermektedir. Milli Ekonomi Modeli’nin yıllar önce ortaya koyduğu milli para ile ticaret ve iç talep odaklı büyüme yaklaşımı, bugün dünya ekonomisinde giderek küresel ölçekte karşılık bulan ve daha fazla tartışılan bir paradigma haline gelmektedir. Bu noktada Türkiye’nin tarihsel tecrübesi de dikkat çekici bir örnek sunmaktadır. Cumhuriyet’in kuruluş yıllarında gerçekleştirilen İzmir İktisat Kongresi, siyasi bağımsızlığın ekonomik bağımsızlıkla tamamlanması gerektiği anlayışını ortaya koymuştu. Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde 1930’lu yıllarda uygulanan planlı sanayileşme ve devletçilik politikaları ise iç kaynaklara dayalı kalkınmanın mümkün olduğunu göstermişti. Türkiye, o dönemde büyük ölçüde dış borçlanmadan kaçınarak sanayileşme hamlesi gerçekleştirmiş ve ekonomik egemenliğini güçlendirmişti. Ancak 1945 sonrasında benimsenen dışa bağımlı büyüme modeli, zamanla ekonomiyi kredi ve sermaye girişlerine bağımlı hale getirmiş; cari açık ve dış borç sorunu kronikleşmiştir. Bu tarihsel süreç, ekonomik bağımsızlık ile dışa bağımlı büyüme arasındaki temel gerilimi açık biçimde ortaya koymaktadır.

Tam da bu noktada Milli Ekonomi Modeli, tarihsel bağımsızlıkçı yaklaşımı çağdaş bir teorik çerçeve içinde yeniden ele alan bir alternatif olarak öne çıkmaktadır. Model, ekonomik krizlerin temel nedenini üretim yetersizliğinde değil; talep eksikliğinde ve adil paylaşımın sağlanamamasında görmektedir. Bu nedenle devletin ekonomide aktif ve sosyal bir rol üstlenmesini; iç talebi destekleyerek üretim–tüketim dengesini kurmasını öngörmektedir. Modelin en dikkat çekici yönlerinden biri milli para ve senyoraj vurgusudur. Milli Ekonomi Modeli’ne göre ekonomik egemenliğin en önemli unsuru, bir ülkenin kendi parasını ve para politikasını bağımsız biçimde kullanabilmesidir. Üretim karşılığı piyasaya sürülen milli para; borçlanmaya dayalı büyüme yerine iç kaynaklara dayalı kalkınma imkânı sunmaktadır. Bu yaklaşım, dış finansman bağımlılığını azaltarak uzun vadeli ekonomik istikrarın temelini oluşturabilir.

Viyana’daki kongrede yapılan tartışmalar, işte bu perspektifin uluslararası akademik zeminde giderek daha fazla karşılık bulduğunu göstermiştir. Akademisyenler, ekonomik büyümenin kalıcı hale gelmesi için üretim odaklı politikaların, adil gelir dağılımının ve sosyal refah mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini vurgulamışlardır. Çünkü büyüme rakamlarının toplumsal refaha dönüşmediği bir ekonomik modelin sürdürülebilir olması mümkün değildir. Bugün dünya ekonomisi yeni bir paradigma arayışı içindedir. Bu arayışın merkezinde ekonomik bağımsızlık, sosyal adalet ve sürdürülebilir refah kavramları yer almaktadır. Viyana’da yapılan kongre, bu yeni paradigmanın akademik zeminde şekillenmeye başladığını göstermektedir. Farklı ülkelerden gelen bilim insanlarının ortak noktası, insan merkezli ve üretim odaklı bir ekonomik anlayışın gerekliliği olmuştur.

Önümüzdeki dönemde ekonomik bağımsızlık tartışmaları daha da yoğunlaşacaktır.
Çünkü dünya artık yalnızca büyümenin hızını değil, büyümenin kime ve nasıl refah sağladığını sorgulamaktadır. Yeni yüzyılın kazananları, ekonomik bağımsızlığını kurabilen milletler olacaktır.